TAM METİN
 
Perinatoloji Dergisi 1994; 2(3): 135-139
Online Yayın Tarihi: 1 Aralık 2004
 
Olgu Sunumu

Doppler kan Akım Hızı Dalga Şekillerinin Gebelik ve Doğum Komplikasyonlarının Belirlemedeki Tanı Değeri (*)

 

Turgay Şener, Başar Tekin, Ramazan Bayırlı, Hikmet Hassa, Sinan Özalp, Canan Baydemir

 
Özet
 

Şubat 1993 - Şubat 1994 tarihleri arasında kliniğimize başvuran 218 gebede Doppler ultrasonografi ile umblikal arter kan akım hızı dalga şekli incelemesi yapıldı. İki yüz on sekiz gebenin 52'sini (% 23.8) yüksek riskli gebelik, 166'sını (% 76.2) normal gebelik oluşturuyordu. Tüm ge­ beler içinde umbilikal arter sistol/diastol (SID) oranı 2.7 ve üzerinde bulunan 63 olguda, SID oranı 2.7'nin altında saptanan 165 olguya göre perinatal mortalite, düşük APGAR skoru, mekonyumla boyanma, fetal distress ne­ denli sezaryen hızı daha fazla bulundu (p<0.001). SID oram 2.7 ve üzerinde olan olgularda perinatal mortalite 1000'de 111.11 iken, birinci dakika APGAR'ın 7'den düşük olması, mekonyum boyanması, fetal distres nedenli sezar­ yen olma yüzdeleri sıra ile % 31.7, % 30.1, % 30.1 idi. Yüksek S/D oranının perinatal mortalite ve morbiditeyi göstermedeki sensitivitesi % 62.5, spesifisitesi % 76.8, po­ zitif prediktif değeri % 31.7, negatif prediktif değeri % 92.5 bulundu. Eşik SID oranı 4.2 alındığında perinatal mortalite lOOO'de 217.39 olarak hesaplandı. Birinci daki­ka APGAR değerlendirmesinin 7'den düşük olması, me­konyum boyanması, fetal distres nedenli sezaryen olma oranları sırası ile % 82.6, % 73.9, % 82.6 olarak bulundu. Bu eşik değerde testin perinatal morbidite ve mortaliteyi göstermedeki sensitivitesi % 55.8, spesifisitesi % 97.8, po­ zitif prediktif değeri % 82.6, negatif prediktif değeri % 92.3 oldu. Yüksek riskli gebelikler içinde S/D oranı 4.2'nin üzerinde olan olguların 23'ünde gebelik komplikasyonu olarak intrauterin gelişme gereliği ve gebeliğin oluşturdu­ğu hipertansiyon saptandı.

Anahtar kelimeler:

Doppler, Perinatal mortalite, Perina­tal morbidite

Son yıllarda intrauterin tanı aracı olarak Doppler ultrasonografı ile fetal kan akımı ölçümüne ilgi hızla artmıştır. Fetal iyilik halinin belirlenmesi amacı ile tekniğin ilk kullanımı 1977'de rapor edilmiştir. Fitz­gerald ve Drumm umbilikal arteriyel sirkülasyonda Doppler ile kan akımı değişimlerini göstermiştir [#1]. Bu yöntemin yaygın kullanıma girmesi ile, gebelikte fetal ve maternal dolaşım hakkında hemodinamik bilgiler sağlanabilmiştir [#2], [#3]. Doppler ultrasonografi ile fetal ve maternal damarlarda kan akımının ölçül­ mesi, bize gebelikte gelişebilecek komplikasyonları erken dönemde öğrenebilme olanağı vermiştir [#4], [#5], [#6], [#7], [#8], [#9].

 

Fetusun gelişmesi plasental fonksiyonun ve villöz olgunlaşmanın sekonder etkileşmesine bağlıdır [#10], [#11]. Gebeliğin oluşturduğu hipertansiyon, intrau-terin gelişme geriliği (IUGG), ablatio plasenta ve maternal vasküler hastalıklarda, vasküler yatakta yüksek rezistans belirmesi sonucunda plasental per-füzyon azalmakta, diastolik kan akımında belirgin düşme olmaktadır. Sonuçta görülen S/D oranlarında artış, diastol sonu akımın olmaması veya tersine ol­ması, fetal prognozun genellikle kötü olduğuna işa­ret etmektedir. Ancak, bu kriterler değişik prognos- tik değerlere sahiptir [#12], [#13]. Trudinger ve ark., umbilikal arter S/D oranı 3'ün üzerinde olan gebeler­de IUGG saptama sensitivitesini % 78 ve spesifisitesini % 85 olarak bulmuştur [#14]. Değişik çalışmalar­ da fetal prognozu belirlmede umbilikal arter S/D oranlarının sensitivitesi % 20-80 arasında değişmek- tedir [#15], [#16], [#17], [#18].

 

Bu çalışmadaki amacımız, kendi popülasyonumuz- daki gebelerde fetal prognozu ve gebelik komplikas-yonlarını değerlendirmede umbilikal arter S/D oranı­nın önemini ortaya koymak ve perinatal mortalite ve morbidite ilişkisini belirlemekti.

 

Yöntem

 

Şubat 1993 - Şubat 1994 tarihleri arasında Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı Kliniği'ne başvuran rastgele seçilmiş 218 gebede umbilikal arterde Doppler ultrasonografi ile dalga formu incelemesi yapıldı. İkiyüz onsekiz gebenin 52'sini (% 23.8) yüksek riskli gebelik, 166'sını (% 76.2) normal gebelik oluşturuyordu. Yüksek riskli gebelik kriterleri ola­rak, takiplerde gebeliğin oluşturduğu hipertansiyon (PIH) tablosu gelişmesi, intrauterin gelişme gereliği saptanması, gebelik ve diabet, gebelik ve kalp hastalığı, etkilenmiş Rh uyuşmazlığı kabul edildi. Doppler ile dalga formu ölçüm­leri 20-42. gebelik haftaları arasında 4 hafta aralıkla tek­rarlandı. Ölçümlerde, "pulse-wave Doppler" modülü olan Toshiba Sonolayer SSA - 250A ultrasonografi cihazı kul­lanıldı. Supine yarı uzanır pozisyonda Doppler transduser uterus üzerine transabdominal yerleştirildi; fetal apne ve hareketsizlik dönemi tespit edildi. Aynı görünümde 5 dal­ ga elde edildikten sonra görüntü doldurularak pik sistolik ve end diastolik değerleri ölçülerek kaydedildi.

 

Çalışmamıza alınan gebelerin umbulikal arterden yapılan dalga formu ölçümlerinden sonra elde edilen bulgular, kli-


nik sonuçlar ile karşılaştırıldı. Otuzikinci gebelik haftasına kadar olan ölçümler klinik prognoz ile ilişki göstermedi­ ğinden 32-42. haftalar arasındaki ölçümler değerlendirildi. Klinik değişkenler olarak, yaş, gravida, gebelik haftası, gebelik komplikasyonu, eylemde fetal distres, mekonyum ile boyanma, doğum şekli, doğum ağırlığı, APGAR skor­ları, perinatal mortalite alındı. Sonuçlar Fakültemiz Biois-tatistik Bilim Dalı'nda ki-kare ve Wilcoxon-T yöntemiyle değerlendirildi.

 

Bulgular

 

İkiyüz onsekiz gebenin 166'sı normal gebelik, 52'si yüksek riskli gebelik idi. Normal gebelerin yaş orta­ laması 26.0±3.4 yıl, gebelik yaşı ortalaması 36.4±3.2 hafta, gravidalannın ortalaması 3.5±2.1, doğum ağır­ lığı ortalaması 3500±400 gr bulundu. Yüksek riskli grupta bu değerler sırası ile 25.4+3.0 yıl, 34.4±2.8 hafta, 2.8+1.4 ve 2500±240 gr idi. Yüksek riskli ge­ belik grubu ile karşılaştırıldığında doğum ağırlığı hariç istatistiksel bir fark yok idi. İki grup arasında doğum ağırlığı farklılığı anlamlı bulundu (p<0.001).

 

İkiyüz onsekiz gebenin umbilikal arter dalga formu ölçümleri 32-42 hafta arasında değerlendirilerek öl­ çümlerin ortalaması alındığında 2.7±0.05 değeri bu­lundu. Bu değer eşik değer olarak alındığında, her­hangi bir gebelik haftasında S/D oranı 2.7'nin üze­rinde olan olgularda perinatal mortalite hızı binde 111.11 iken, S/D oranı 2.7'nin altında olan olgularda binde 25.83 olduğu görüldü (p<0.001). Öte yandan yüksek riskli gebelik komplikasyonlarının olduğu 52 olguda ortalama değerin 4.2±0.28 olması göz önüne alınarak eşik değer 4.2 alındığında perinatal mortali­te hızlan arasında önemli istatistiksel fark gözlendi (Tablo 1) (p<0.001).

 

S/D oranı eşik değeri 2.7 alındığında bu değerin üze­ rindeki olgularda perinatal morbidite 2.7'nin altında­ ki olgulara göre artmış olarak saptandı. S/D oranı 2.7'nin üzerinde olan 63 olgudan 20'sinde (% 31.7) fetüslerin l.dk ve 5.dk APGAR'ları 7'nin altında iken, 19 (% 30.1) mekonyum ile boyanma, 19 (% 30.1) fetal distres nedeni ile sezaryen ameliyatı ya­pıldı. S/D oranı 2.7'nin altında olan 155 olguda sıra­sıyla oranlar % 4.6, % 5.8, % 5.1 olarak bulundu (p<0.001). Aynı şekilde, S/D oranı eşik değeri 4.2 alındığı durumlarda fetal morbidite oranlarında daha da belirgin bir artış olduğu saptandı (Tablo 2) (p<0.001).

 

S/D oranı eşik değeri 2.7 alındığında perinatal mor­ bidite ve mortaliteyi göstermedeki diagnostik değer­leri; sensitivite % 62.5, spesifisite % 76.8, pozitif prediktif değer % 31.7, negatif prediktif değer % 92.5 olarak bulundu (Tablo 3).

 

S/D oranı 4.2 üzerinde olan olgularda gebeliğe bağlı hipertansiyon ve IUGG görülme sıklığı artmış bu­ lundu (Tablo 4). S/D oranı 4.2'nin altında olan olgu­larla karşılaştırıldığında bu değerin üstündeki ölçüm­lerin gebelik komplikasyonlarını saptamada yüksek derece anlamlı olduğu gözlendi (p<0.001).

 

Eşik değer 4.2 olarak alındığında; perinatal progno-zu göstermedeki sensitivitesi % 55.8, spesifisitesi % 97.8, pozitif prediktif değeri % 82.6, negatif predik- tif % 92.3 bulundu (Tablo 5).

 

Tartışma

 

Doppler ultrasonografı, Obstetrik'de fetal kalp, aor­ ta, periferik damarlar ve umbiliko-plasental vasküler hastalıkların teşhisinde kullanılan non-invaziv bir yöntemdir. Doppler kan akım hızı ölçüm tekniği farklı fetal lokalizasyonlarda uygulanmakta ve fetal sirkülasyondaki hemodinamik yapı hakkında bilgi sağlamaktadır. Bunlardan biri olan umbilikal arter Doppler kan akım hızı ölçüm çalışmaları riskli gebe­ liklerin değerlendirilmesinde kullanılmaktadır. Anormal Doppler kan akım hızı ölçümleri ile kötü perinatal prognoz ve gebelik komplikasyonları ara­sında önemli ilişkilerin olduğu gösterilmiştir.

 

Doppler dalga formu analizinde en önemli kriter S/D oranıdır. Burada S/D oranını arttıran faktör, diastol sonu kan akımının azalmasıdır. Çeşitli nedenlerle plasental yataktaki vasküler direncin artması duru­munda, umblikal diastol sonu kan akımının azaldığı ileri sürülmektedir. Gerçekten de, gebe koyunlarda yapılan deneylerde umbilikal damarların ve kotile donların sirkülasyonu embolize edildiğinde periferik vasküler dirençte artış ve diastolik kan akımında azalma ile birlikte umblikal arter S/D oranında artma gözlenmiştir [#19].

 

Newnham ve ark.'nın yaptıkları çalışmanın sonuçları anormal S/D oranlarının yüksek riskli gebeliklerin değerlendirilmesinde yararlı olduğu şeklindedir ^\ Kofinas ve ark.'na göre anormal S/D oranları, IUGG, düşük doğum ağırlığı, perinatal mortalite ve morbidite ile ilişkilidir [#20]. Schulman ve ark.'nın yaptığı bir çalışmada S/D oranı 3'ün üzerinde bulu­ nan 42 olguda, yenidoğan doğum ağırlığı düşük bu­lunmuş ve daha fazla oranda yenidoğan yoğun bakı­mına gereksinim oluşmuştur. Bu grupta sezaryen ameliyatı oranı % 26, perinatal mortalite hızı binde 40'tır [#21]. Bizim olgularımızda eşik S/D oranı 2.7 alındığında sezaryen ameliyatı oranı % 30.1, perina­ tal mortalite hızı binde 111.11 hesaplanmış; S/D oranı 4.2'nin üzerinde ise perinatal mortalite binde 217.39'a çıkmaktadır. Çalışmamızda perinatal mor- talitenin literatürden daha yüksek çıkmasının nedeni­ni neonatoloji olanaklarımızın sınırlı olmasından kaynaklanabileceğini düşünüyoruz. Öte yandan fetal distres'in indirekt göstergesi olarak kabul edilen düşük APGAR skoru ve mekonyum boyanmasının, S/D oranının artmasına paralel artışı dikkat çekici bulunmuştur.

 

Trudinger, 172 gebe üzerinde yaptığı çalışmasında S/D oranı 6 ve üzerinde olan gebelerde hipertansi­ yon ve IUGG riskini artmış olarak saptamıştır [#22]. Schulman ve ark. diastol sonu akım hızı azalmış ol­gularda intrauterin gelişme geriliği ve hipertansiyon görülme oranını % 30 olarak bulmuştur [#23]. Çalış­mamızda S/D oranı 4.2 ve üzerinde olan olgularda gebeliğin oluşturduğu hipertansiyon riski % 47.6 (18/38), intrauterin gelişme geriliği % 26.9 (10/38) olmuştur. Sonuçlar literatüre yakın olup aradaki fark eşik değerin farklı olmasından kaynaklandığı şeklin­de yorumlanmıştır.

 

Umbilikal arter Doppler kan akım hızı dalga şekli analizinin perinatal mortalite ve morbiditeyi göster­ me spesifisitesi çalışmalarda % 72-95 arasında de­ ğişmektedir [#24], [#25]. Bizim çalışmamızda S/D oranı 2.7'nin üzerinde olduğunda perinatal mortalite ve morbiditeyi gösterme spesifitesi % 76.8 iken, S/D oranı 4.2'nin üzerinde olduğunda spesifisite % 97.8'dir. Buna karşın sensitivite daha düşük olup sı­rasıyla % 62.5 ve % 55.8 dir. Eşik değeri değiştire­ rek bir testin sensitivitesi ve spesifisitesinin aynı anda birlikte arttırılamadığı bilinmektedir. Burada spesifisitenin belirgin artışına karşılık sensitivitede hafif bir azalma görülmüş olması, eşik değerin 4.2 olarak alınmasının fetal prognozu daha iyi yansıtaca­ğı şeklinde yorumlanabilir. Yani S/D oranı 4.2'nin altında ise perinatal morbidite veya mortalite ile kar­ şılaşma ihtimali düşüktür. Diğer taraftan, eşik değer 4.2 alındığında negatif prediktif değer azalması çok az değişirken, pozitif prediktif değer % 31.7'den % 82.6'ya yükselmekte, yalancı pozitiflik belirgin ola­ rak azalmaktadır. Ancak bu durumda bir kısım riskli olgular gözden kaçabileceğinden perinatal morbidite ve mortalite hızları artmaktadır.

 

Sonuç olarak, antepartum takipler sırasında hangi S/D oranını müdahale sınırı olarak alınması gerektiği tar­ tışmalı olsa da S/D eşik değer olarak 4.2'nin alına­mamasının daha uygun olacağı kanısındayız. Dopp­ ler ölçümleri tek başına yüksek riskli gebelikleri takip etmede ve perinatal prognozu belirlemede ye­terince güçlü olmadığı bu nedenle de fetal iyilik hali testleri ile desteklenmesi gerektiği inancındayız.

 

Kaynaklar

 

[#1]. Maıılik D: Basic principles of Doppler US applied in obstet­ rics. Obstet Gynecol Clin North Am 17(l):628-635, 1990.

[#2]. Schulman H, Ducey J, Farmakides G, et al: Uterine artery Doppler veloccimetry: the significance of divergent systolic/ diastolic ratios. Am J Obstet Gynecol 157:1539-42, 1987.

[#3]. Brar HS, Medearis AL, De Vore GR, Piatt LD: Maternal and fetal blood flow velocity waveforms in patients with preterm labor: relationship to outcome. Am J Obstet Gynecol 1611:1519-
22,1989.

[#4]. Trudinger BJ, Stevens D, Connelly AN, et al: Umbilical ar­tery flow velocity waveforms and placental resistance: the effect of embolization of the umbilical circulation. Am J Obstet Gyne­ col 32:669-773, 1986.

[#5]. Trudinger BJ, Giles WB, Cook CM: Uteroplacental blood flow velocity-time waveform in normal and complicated preg­ nancy. Br J Obstet Gynaecol 92:39-45, 1985.

[#6]. Brar HS, Medearis AL, De Vore GR, Piatt LD: Maternal and fetal blood flow velocity waveform in patients with preterm labor: effect of tocolytics. Obstet Gynecol 72:209-14, 1988.

[#7]. Campbell S, Pearce MF, Hackett G, et al: Qualitative assess­ ment of uteroplacental blood flow: early screening test for high risk pregnancies. Obstet Gynecol 68:649-53, 1986.

[#8]. Arduini D, Rizzo G, Romanini C, et al: Uteroplacental blood flow velocity waveform as predictors of pregnancy induced hypertension. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 26:335-41, 1987.

[#9]. Jacobson SL, Imhof R, Manning N, et al: The value of Doppler assessment of the uteroplacental circulation in predicting preeclampsia or intrauterine growth retardation. Am J Obstet Gynecol 162:110-4, 1990.

[#10]. Kurjak A, Rajhvajn B: Ultrasonic measurements of umbili­ cal blood flow in normal and complicated pregnancies. J Perinat Med 10:3-16, 1982.

[#11]. Stuart B, Drumm J, Fit/.gerald DE, et al: Fetal blood velo­city waveform in normal and complicated pregnancies. Br J Obstet Gynaecol 87:780-5, 1980.

[#12]. Laurin J, Marsal K, Pcrsson PH, et al: Ultrasound measure­ ment of fetal blood flow in predicting fetal outcome. Br J Obstet Gynaecol 94:940-8, 1987.

[#13]. Sarno AP, Ahu MO, Brar HS, ct al: Intrapartum Doppler velocinietry, amniotic fluid volume and fetal heart rate as predic­tors of subsequent fetal distress. Am J Obstet Gynecol 161:1508-

  • 1989.

[#14]. Fleisher A, Schulman H, Farmakides G, et al: Umbilical artery velocity waveforms and intrauterine growth retardation. Am J Obstet Gynecol 151:502-5, 1985.

[#15]. Bcrkowitz GS, Chitkara L, Rosenberg J, et al: Sonograp­hic estimation of fetal weight and Doppler analysis of umbilical artery velocinietry in the prediction of intrauterine growth retarda­ tion: a prospective study. Am J Obstet Gynecol 158:1149-53, 1988.

[#16]. Arduini D, Riz/.o G, Romanini C, Mancuso S: Fetal blood How velocity waveforms as predictors of growth retardation. Obs­tet Gynecol 70:7-10, 1987.

[#17]. Ncwnham JP, Patterson LL, James IR, et al: An evaluation of the efficacity of Doppler flow velocity waveform analysis a screening test in pregnancy. Am J Obstet Gynecol 162:403-10,
1990.

[#18]. Feinkind L, Abulafia O, Delke I, et al: Screening with Doppler velocimetry in labor. Am J Obstet Gynecol 161:765-70, 1989.

[#19]. Griffin D, Cohen OT, Campbell S: Fetal and utero-placental blood flow. Clin Obstet Gynecol 10:565-602, 1983.

[#20]. Kofinas AD, Denry M, Nelson LH, et al: Uterine and umbi­l ical artery flow velocity waveform analysis in pregnancies comp­ licated by chronic hypertension or preeclampsia. South Med J 83:150-155, 1990.

[#21]. Schulman H, Fleischer A, Farmakides G, Bracero L, ct al: Development of uterine artery compliance in pregnancy as detec­ ted by Doppler ultrasound. Am J Obstet Gynecol 155:1031-6, 1986.

[#22]. Trudinger BJ, Cook CM, Giles WB, et al: Umbilical artery flow velocity waveforms in high risk pregnancy. Lancet 1:188- 90, 1987.

[#23]. Schulman H, Fleischer A, Farmakides G, ct al: Fetal umbi­lical artery velocity waveforms and subsequent neonatal outcome. Br J Obstet Gynaecol 98:378-384, 1991.

[#24]. Wladimiroff JYV, Wijngaard JA, Degani S, et al: Cerebral and umbilical arterial blood flow velocity waveforms in normal and growth-retarded pregnancies. Obstet Gynecol 69:705-9, 1987.

[#25]. Brar HS, Horenstein J, Medearis AL, et al: Cerebral, umbi­ lical and uterine resistance using Doppler velocimetry in postterm pregnancy. J Ultrasound Med 8:187-91, 1989.